E’ una proposizione
subordinata costituita da due soli elementi, soggetto e verbo,
in ablativo.
In italiano, abbiamo
come eredità latina, la costruzione del participio assoluto,
dove il participio è ab-solutus, cioè sciolto da vincoli
strettamente grammaticali e quindi sintatticamente autonomo. Es.:
Superata la paura, riprendemmo la strada. Possiamo quindi avere
l’ ablativo assoluto:
1. con participio
presente: Boios, petentibus Haeduis, concessit. Quanto
ai Boi, poichè lo chiedevano gli Edui, concesse. (BG.I,28)
2. con participio
perfetto: Proelio facto, exercitum traduxit Dopo
aver finito lo scontro(finito lo scontro), fece passare l’esercito.
(BG,I,13)
3. senza participio
( o participio presente del verbo essere sottinteso): Is (Orgetorix),
Marco Messalla Marco Pisone consulibus, coniurationem fecit. Egli
(Orgetorige), essendo consoli M. Messalla e M. Pisone, ordì una
congiura. (BG.I,2)
NB.
Spesso l’individuazione dell’ablativo assoluto riesce difficile in
quanto si può trovare
in iperbato, cioè con i
suoi elementi costitutivi separati.
Es.: Novissime indignata, dum vult validius (
troppo) inflare
sese,
rupto iacuit
corpore (Fedro. 1.24)
PROVE DI NAVIGAZIONE
(Traduci i testi proposti, confrontando in seguito la comprensione italiana)
A) BG.: Regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius
Galliae sese potiri posse sperant (I,3) - Navibus iunctis ratibusque compluribus
factis, alii vadis Rhodani, qua (avv.) minima altitudo fluminis erat,
(transire) conati (sunt) (I,8) - Relinquebatur una per Sequanos via, qua
Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. (1.9) - (Dumnorige
) licente, contra liceri (audet) nemo (I,18) - Capto monte et succedentibus
nostris, Boi et Tulingi proelium redintegrare coeperunt (I,25) - Ariovistus,
exercitu suo praesente, conclamavit (I,47) - Propter latitudinem fossae
murique altitudinem, paucis defendentibus, expugnare non potuit (2,12)
- Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque Galbae regis duobus
filiis, armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessones accepit
(2,13) - Totis fere a fronte et ab sinistra parte nudatis castris, omnes
Nervii confertissimo acie, duce Boduognato, ad locum contenderunt (2,23)
- Tertium iam hunc annum regnantem inimici palam multis ex civitate auctoribus
interfecerunt. (5.25) - Mons Cebenna… durissimo tempore anni altissima
nive iter impediebat, tamen discussa nive …atque ita viis patefactis summo
militum labore ad fines Arvernorum pervenit. (7.8) - Datur petentibus
venia, dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum
(degli stessi) et misericordia vulgi (7.15) - Multis undique vulneribus
acceptis, nulla munitione perrupta, se ad suos receperunt (7. 82).
B) En. Lib.I:
1. (Ego) Conscendi aequor, matre dea monstrante viam (381) - Fracti bello
fatisque repulsi, ductores Danaum (= Danaorum), tot (indeclinabile) iam
labentibus annis, ...ecum (equum) divina Palladis arte aedificant (2.13)
- Primus ibi ante omnis, magna comitante caterva, Laocoon ardens summa
decurrit ab arce (2.40-41) - Fit sonitus, spumante salo (2,209) - Caeduntur
vigiles, portisque patentibus, omnis accipiunt socios atque agmina conscia
iungunt (2,264 - Iam Deiphobi dedit ampla ruinam, Vulcano superante, domus
(2.310) - (Ego) descendo ac, ducente deo, flammam inter hostis expedior
(2.632) - Iamque rubescebat stellis aurora fugatis, cum procul obscuros
collis humilemque videmus Italiam (3.521) - Teque datis (ego) linquo ventis,
palmosa Selinus (3.705) - At regina (Dido), pyra penetrali in sede sub
auras erecta ingenti, taedis atque ilice secta, intenditque locum sertis
et fronde coronat funerea (4.504).
C)Fedro:
Hic conspiratis factionum partibus / arcem tyrannus occupat Pisistratus…
forte una tacite profert e stagno caput, / et explorato rege cunctas evocat.
(1.2) - Sic est locutus partibus factis leo(1.6) - At ille, dum etiam
vocem vult ostendere, / lato ore emisit caseum (1.13) -Terrore offuso
et perturbatis sensibus / derepit ad cubile saetosae suis (2.4) - Ovem
rogabat cervus modium tritici, / lupo sponsore. (1.16) - Instante partu
mulier actis mensibus / humi iacebat, flebilis gemitus ciens. (1.18) -
(Atriensi) tunica ab umeris linteo Pelusio / erat destricta, cirris dependentibus,
/ perambulante laeta domino viridia (2.5) - Lis ad forum deducta est,
vespa iudice (3.12) -
AUTOVALUTAZIONE
| |
vero |
falso |
|
Anche in italiano
abbiamo il costrutto dell’ablativo assoluto |
|
* |
|
Nell’ablativo
assoluto l’elemento verbale è sempre espresso |
|
* |
|
L’ablativo assoluto
può essere espresso anche in iperbato |
* |
|
|
L’ablativo assoluto
si può rendersi anche con proposizione concessiva italiana
|
* |
|
|
L’ablativo assoluto
può trovarsi espresso anche col participio presente |
* |
|
|
L’ablativo assoluto
non si trova mai espresso senza verbo |
|
* |
|
L’ablativo assoluto
può trovarsi espresso col participio perfetto |
* |
|
|
L’ablativo assoluto
corrisponde ad una proposizione subordinata |
* |
|
|
L’ablativo assoluto
può rendersi in italiano con una proposizione temporale |
* |
|
|
Al costrutto
latino dell’ablativo assoluto può corrispondere il costrutto
del participio assoluto |
* |
|